Windows kurulu bilgisayarlarda ana depolama biriminin genellikle “C:” olarak adlandırılması rastgele yapılmış bir tercih değil. C diskinin hikâyesi, sabit disklerin henüz standart olmadığı ve bilgisayarların disket sürücülerinden çalıştırıldığı yıllara kadar uzanıyor.

  Windows Neden C Diskinden Başlıyor? A ve B Harflerinin Başına Ne Geldi? Windows kullanan hemen herkes Dosya Gezgini'ni açtığında aynı...

 

Windows Neden C Diskinden Başlıyor? A ve B Harflerinin Başına Ne Geldi?

Windows kullanan hemen herkes Dosya Gezgini'ni açtığında aynı harfle karşılaşıyor: C. İşletim sistemi, programlar ve kullanıcı dosyalarının önemli bölümü çoğu bilgisayarda “C:” adı verilen sürücüde tutuluyor. İşin garip tarafı ise alfabenin iki harf önce başlaması.

Peki neden bilgisayarın ana diski A veya B değil de C? Bunun cevabı Windows 11'in ayarlarında veya modern SSD'lerin çalışma biçiminde gizli değil. A ve B harflerinin neden atlandığını anlamak için kişisel bilgisayarların sabit diske bile sahip olmadığı DOS dönemine ve disketlerin bilgisayar kullanımının merkezinde bulunduğu yıllara dönmemiz gerekiyor.

C diskini anlamak için disket dönemine dönmemiz gerekiyor

Bugün birkaç terabayt kapasiteli SSD'leri küçük bir bilgisayar parçası olarak görüyoruz. Kişisel bilgisayarların ilk dönemlerinde ise depolama dünyası tamamen farklıydı. Sabit disk her bilgisayarda bulunan standart bir bileşen değildi.

1970'lerin sonları ve 1980'lerin başlarında disketler yazılımların çalıştırılması, dosyaların saklanması ve bilgisayarlar arasında veri taşınması için yaygın biçimde kullanılıyordu. Kullanıcı bir programı çalıştırmak istediğinde ilgili disketi sürücüye takabiliyordu.

DOS gibi işletim sistemlerinde depolama birimlerini birbirinden ayırmak için sürücü harfleri kullanıldı. İlk disket sürücüsü “A:” olarak adlandırılıyordu.

Bilgisayarda ikinci bir disket sürücüsü varsa ona da doğal olarak “B:” harfi veriliyordu. Böylece kullanıcı komut satırında hangi sürücüyle çalıştığını kolayca belirleyebiliyordu.

Bugün bize garip görünse de iki disket sürücüsüne sahip olmak oldukça kullanışlıydı. Bir sürücüde işletim sistemi veya çalışan program bulunurken diğer sürücü üzerinden dosya okunabiliyor ya da başka bir diskete veri kopyalanabiliyordu.

Yani A ve B harfleri aslında hiçbir zaman kaybolmadı. Modern bilgisayarların ortaya çıkmasından çok önce görevlerini almışlardı.

A ve B sürücüleri ne için kullanılıyordu?

Eski kişisel bilgisayarlarda A: çoğunlukla birincil disket sürücüsünü temsil ediyordu. B: ise ikinci fiziksel disket sürücüsüne ayrılabiliyordu.

Ancak burada ilginç bir ayrıntı var. Her bilgisayarda gerçekten iki ayrı disket sürücüsü bulunması gerekmiyordu.

Bazı DOS sistemlerinde tek fiziksel disket sürücüsü hem A: hem B: olarak kullanılabiliyordu. Kullanıcı bir sürücüden diğerine geçmek istediğinde sistem aynı fiziksel sürücüdeki disketi değiştirmesini isteyebiliyordu.

Bunun sebebi dönemin kullanım alışkanlıklarıydı. İki farklı disket arasında dosya kopyalamak isteyen kullanıcıların tek sürücüyle de bunu yapabilmesi gerekiyordu. Sistem verinin bir bölümünü bellekte tutuyor, ardından kullanıcıdan diğer disketi takmasını istiyordu.

Bu yöntem günümüz standartlarına göre zahmetli görünebilir ancak depolama donanımının pahalı ve sınırlı olduğu yıllarda işe yarıyordu.

A: ve B: harflerinin disketlerle bu kadar güçlü biçimde ilişkilendirilmesi daha sonra önemli bir sonuç doğurdu. Sabit diskler kişisel bilgisayarlarda yaygınlaşmaya başladığında ilk iki harf zaten kullanılıyordu.

Yeni depolama birimine sıradaki boş harfin verilmesi gerekiyordu.

Alfabenin sıradaki harfi ise C'ydi.

Sabit disk gelince neden doğrudan C harfi kullanıldı?

IBM PC ve uyumlu bilgisayarların gelişimi sırasında sabit diskler giderek daha ulaşılabilir hâle geldi. Özellikle 1980'lerin ortalarına doğru sabit diskli sistemlerin yaygınlaşması bilgisayar kullanım biçimini değiştirdi.

Artık işletim sistemi ve programlar sürekli olarak bilgisayarın içerisinde bulunan bir depolama biriminde tutulabiliyordu. Her işlem için farklı disketleri takıp çıkarmaya olan ihtiyaç azalmaya başladı.

Fakat DOS'un sürücü harfi düzeninde A ve B zaten disketlere ayrılmıştı.

Sabit disk için sıradaki harf olan C kullanıldı.

Bu tercih zaman içerisinde standart hâline geldi. Sabit disk bölümlere ayrıldığında veya başka depolama birimleri eklendiğinde D:, E:, F: gibi sonraki harfler de kullanılabiliyordu.

Aslında C harfinin sabit disk veya işletim sistemiyle özel bir teknik bağlantısı yok. C'nin “computer” kelimesinden geldiği gibi zaman zaman karşılaşılan açıklamalar da doğru değil.

C yalnızca A ve B'den sonra gelen ilk kullanılabilir sürücü harfiydi.

İşin ilginç yanı, disketlerin ortadan kalkmasından sonra bile bu düzenin değişmemesi. Günümüzde bilgisayarınızda A veya B sürücüsü bulunmasa da Windows sistem diski için çoğunlukla C harfini kullanmaya devam ediyor.

Windows neden disketler yok olduktan sonra C'yi değiştirmedi?

Teknoloji dünyasında eski sistemlerden kalan alışkanlıkların onlarca yıl yaşayabilmesinin en güzel örneklerinden biri sürücü harfleri.

Windows'un modern sürümleri artık DOS'un üzerinde çalışan eski Windows sürümleriyle aynı mimariye sahip değil. SSD'ler disket sürücülerinden tamamen farklı çalışıyor ve yeni bilgisayarların büyük bölümünde disket takabileceğiniz bir sürücü bile bulunmuyor.

Buna rağmen C: yaşamaya devam ediyor.

Bunun en büyük nedenlerinden biri uyumluluk. Yıllar boyunca sayısız program, kurulum dosyası, sistem aracı ve kullanıcı alışkanlığı Windows'un sistem sürücüsünü C: olarak görmeye alıştı.

Teorik olarak Windows farklı bir sürücü harfine kurulabilir. Fakat standart kurulumlarda C: kullanılması yazılımların ve kullanıcıların beklediği düzeni koruyor.

Eski bir geleneği değiştirmek teknik olarak mümkün olsa bile bunun karşılığında anlamlı bir avantaj elde edilmeyecekse değişiklik yapmak gereksiz uyumluluk sorunları yaratabilir.

Microsoft da sürücü harfi sistemini Windows nesilleri boyunca korudu. Böylece 1990'larda bilgisayar kullanan bir kişi, modern Windows sürümünde Dosya Gezgini'ni açtığında hâlâ tanıdığı C: sürücüsünü görebiliyor.

Disketin kendisi bilgisayardan kayboldu ancak ona ayrılan iki harfin etkisi sistemin içerisinde yaşamaya devam etti.

A ve B harflerini bugün kullanabilir miyiz?

A ve B'nin disketlere ayrılmış olması, modern Windows'ta bu harflerin sonsuza kadar yasak olduğu anlamına gelmiyor.

Bilgisayarınızda gerçek bir disket sürücüsü bulunmuyorsa belirli depolama birimlerine A: veya B: harfi atamak teknik olarak mümkün olabilir. Windows'un disk yönetimi araçları farklı birimlerin sürücü harflerini değiştirmeye izin veriyor.

Yine de sistem sürücüsünün harfini sırf A yapmak için değiştirmeye çalışmak iyi bir fikir değil. Çalışan Windows kurulumunda sistem sürücüsü harfini sonradan değiştirmek program yollarını, kayıt defteri girdilerini ve farklı sistem bileşenlerini etkileyebilir.

İkincil bir depolama birimi veya belirli bir çıkarılabilir sürücü için A ve B harflerini kullanmak ise farklı bir konu. Modern Windows bu harfleri yalnızca tarihsel sebeplerle görünmez veya tamamen kullanılamaz hâle getirmiyor.

Burada ilginç olan, kullanıcıların büyük bölümünün bunu yapmaması.

Yıllar içerisinde C ana disk, D ise ikinci disk veya optik sürücü gibi algılanmaya başladı. Harflerin teknik anlamından çok kullanıcı alışkanlığı güçlü hâle geldi.

Bugün birine “dosyayı C'ye kur” dediğinizde ne demek istediğiniz kolayca anlaşılır. “A sürücüsü” ifadesi ise eski bilgisayarlarla uğraşmış kullanıcıların zihninde hâlâ disket sürücüsünü canlandırabilir.

D diski neden bazı bilgisayarlarda farklı şeyleri gösteriyor?

C sürücüsünün aksine D harfinin her bilgisayarda aynı görevi yok.

Eski bilgisayarlarda C: sabit diske verildikten sonra D: çoğu zaman CD veya DVD sürücüsünün harfi olabiliyordu. İkinci bir sabit disk ya da disk bölümü bulunan sistemlerde ise D harfi bunlardan birine atanabiliyordu.

Günümüzde optik sürücülerin de giderek kaybolmasıyla D: daha çok ikinci depolama birimi veya aynı SSD üzerindeki farklı bir bölüm olarak karşımıza çıkıyor.

Bazı hazır bilgisayarlarda üretici kurtarma bölümlerine de farklı harfler atanabiliyor. USB bellek taktığınızda Windows kullanılabilir sonraki harflerden birini seçebiliyor.

Dolayısıyla sürücü harfleri fiziksel disklerin değişmez isimleri değil. İşletim sisteminin depolama birimlerini kullanıcıya anlaşılır biçimde göstermesi için kullandığı etiketler.

Bir bilgisayardaki D sürücüsü ikinci SSD olabilirken başka bir bilgisayarda DVD sürücüsünü ifade edebilir. E veya F ise USB bellek, ağ sürücüsü ya da başka bir disk bölümü olabilir.

C'nin diğerlerinden ayrılmasının nedeni çoğu Windows bilgisayarda sistem sürücüsü olarak kullanılmaya devam etmesi. Bu da teknik bir zorunluluktan çok onlarca yıllık bilgisayar tarihinin oluşturduğu standart.

Linux ve macOS neden C diski kullanmıyor?

Sürücü harfleri bilgisayarların tamamında kullanılan evrensel bir sistem değil. C: ile karşılaşmamızın temel nedeni DOS ve Windows ailesinden gelen yaklaşım.

Linux ve macOS depolama birimlerini farklı bir mantıkla yönetiyor.

Unix benzeri işletim sistemlerinde dosya sistemi tek bir kök dizin etrafında oluşturuluyor. Farklı diskler ve bölümler bu dizin yapısının belirli noktalarına bağlanabiliyor. Kullanıcı bunları C:, D: veya E: şeklinde görmek zorunda değil.

Bu yüzden Windows'tan Linux'a geçen bir kullanıcı ilk başta “C diski nerede?” diye düşünebilir. Aslında depolama birimi ortadan kaybolmuş değildir. Yalnızca işletim sistemi onu farklı bir dosya sistemi yaklaşımıyla gösterir.

Windows da arka planda depolama konusunda sürücü harflerinden daha gelişmiş yöntemler kullanabiliyor. Disk bölümleri klasörlere bağlanabiliyor ve farklı depolama teknolojileri destekleniyor. Buna rağmen sürücü harfleri kullanıcı arayüzünde yaşamaya devam ediyor.

Bunun sebebi yine tanıdıklık.

DOS döneminden beri bilgisayar kullanan milyonlarca kişi C:, D: ve E: mantığını biliyor. Yeni kullanıcılar da aynı düzeni öğreniyor. Böylece yaklaşık kırk yıllık bir arayüz alışkanlığı yeni Windows sürümlerine taşınıyor.

C diski aslında bilgisayar tarihinden kalan küçük bir fosil

Bugün Windows 11 yüklü, NVMe SSD kullanan son derece modern bir bilgisayarda C: sürücüsünü görmek ilk bakışta tamamen güncel bir sistem özelliği gibi duruyor. Oysa o tek harfin arkasında disket sürücülerinin bilgisayar kullanımının merkezinde olduğu bir dönem yatıyor.

A: birinci disket sürücüsünü, B: ise ikinci disket sürücüsünü temsil ediyordu. Sabit diskler geldiğinde ilk iki harf çoktan alınmıştı ve sıradaki C: yeni depolama biriminin payına düştü.

Sonrasında teknoloji defalarca değişti.

Disketler küçüldü ve sonunda ortadan kayboldu. Sabit diskler yüzlerce megabayttan terabaytlara çıktı. CD ve DVD sürücüleri geldi, yaygınlaştı ve onlar da büyük ölçüde bilgisayarlardan kayboldu. Mekanik disklerin yanına SSD'ler, ardından çok daha hızlı NVMe modelleri eklendi.

Fakat C: bütün bu değişimlerden sağ çıktı.

Bu yüzden bilgisayarınızdaki C sürücüsünü yalnızca SSD'nizin adı olarak düşünmemek gerekiyor. O harf, modern Windows'un içinde hâlâ yaşayan DOS döneminden kalma küçük bir tarih parçası. A ve B ise ortada görünmeseler bile C'nin neden C olduğunu açıklamaya devam ediyor.